بانک مرکزی از 19 بهمن دامنه نوسان قیمت دلار در بازار توافقی ارز را به مثبت و منفی 2 درصد محدود کرده تا نوسانات شدید ارزی را کنترل کند و نرخ را در محدوده مشخصی نگاه دارد. اما این اقدام تا چه میزان در مدیریت بازار ارز موثر است؟ کامران ندری، کارشناس اقتصادی تاکید کرده است که این دامنه عملا جنبه نمادین دارد و تاثیر واقعی اندکی بر بازار آزاد میگذارد. او با بیان اینکه آرامش فعلی بازار ارز موقتی است، میگوید که نوسانات ارزی در بازار آزاد، بیشتر تحت تاثیر اخبار سیاسی و انتظارات است.
به گزارش تجارت نیوز، گفته میشود، بانک مرکزی از 19 بهمن 1404 دامنه نوسان نرخ ارز در مرکز مبادله را به مثبت و منفی 2 درصد محدود کرد. این تصمیم پس از افزایش قبلی دامنه به مثبت و منفی 5 درصد گرفته شد و هدف آن کنترل نوسانات شدید ارزی، کاهش هیجان بازار و حفظ ثبات نرخ در محدوده مشخص اعلام شده است.
در این چارچوب، نرخ توافقی روزانه فقط میتواند حداکثر 2 درصد بالا یا پایین برود و بانک مرکزی اجازه خروج از این دامنه را نمیدهد. با وجود این محدودیت، نرخ بازار آزاد در روزهای اخیر نوسان داشته و گاهی بالاتر از سقف دامنه توافقی حرکت کرده است که نشان میدهد بازار آزاد از نرخ توافقی خط نمیگیرد یا دستکم، نوسانات خود را به آن محدود نمیکند.
این سوال مطرح است که هدف بانک مرکزی از محدودیت دامنه نوسان نرخ توافقی چیست؟ این سیاست چقدر در بازار آزاد ارز اثر دارد؟ آیا در نهایت میتوان به تکنرخی شدن واقعی ارز امیدوار بود؟
هدف از تعیین دامنه نوسان دلار در مرکز مبادله، ایجاد یک محدوده کنترلشده است تا بانک مرکزی بتواند در مواقع لزوم مداخله کند
در این راستا، کامران ندری کارشناس اقتصادی، درباره دامنه نوسان بازار توافقی اظهار داشت: «بانک مرکزی اصولا حاضر نیست ارز را کمتر از نرخ بازار آزاد عرضه کند؛ بنابراین در عمل، فروشنده فعالی در بازار نخواهد بود.»
ندری افزود: «به نظر میرسد هدف از تعیین این دامنه نوسان، ایجاد یک محدوده کنترلشده است تا بانک مرکزی بتواند در مواقع لزوم مداخله کند؛ اگر نرخ به کف دامنه برسد، ارز بخرد تا از افت بیشتر جلوگیری کند و اگر به سقف دامنه نزدیک شود، ارز تزریق کند تا صعود بیش از حد مهار شود.»
دامنه بازار توافقی ارز نمادین است و تاثیر واقعی بر جهتگیری اصلی بازار ندارد
ندری ادامه داد «با این حال، به نظر من این مکانیزم در شرایط کنونی کارایی واقعی و پایداری ندارد و بیشتر به یک ابزار ظاهری و روانی تبدیل شده است. اگر بانک مرکزی واقعا بتواند این دامنه را به شکل موثر و جدی مدیریت کند، انتظار میرفت نرخ بازار آزاد نیز تحت تاثیر قرار گیرد و کاهش یابد. اما واقعیت موجود، یعنی روند صعودی مداوم نرخ در بازار آزاد، نشان میدهد که این دامنه عملا جنبه شکلی پیدا کرده و تاثیر چندانی بر جهتگیری اصلی بازار ندارد.»
درآمدهای نفتی، منابع بانک مرکزی و انتظارات، 3 فاکتور تعیینکننده نوسانات بازار ارز هستند
این کارشناس اقتصادی با اشاره به کاهش نوسانات دلار در بازار آزاد طی روزهای گذشته گفت: « در این کاهش نوسان دو عامل اصلی تعیینکننده هستند؛ اول، درآمد نفتی و منابع ارزی بانک مرکزی برای مداخله، که در شرایط فعلی نوسان حدود 5 درصدی دارد و معمولا ثابت است؛ مگر اینکه بدعهدی یا اختلاس بزرگی رخ دهد و دوم، انتظارات که بسیار تحت تاثیر اخبار مثبت یا منفی سیاسی است.»
اگر اخبار منفی مانند افزایش احتمال درگیری نظامی منتشر شود، قیمت دلار میتواند در عرض یکی دو روز 8 هزار تومان جهش کند
ندری تاکید کرد: «اگر اخبار منفی مانند افزایش احتمال درگیری نظامی منتشر شود، قیمت دلار میتواند در عرض یکی دو روز در حدود هشت هزار تومان جهش کند. اما اخبار مثبت مانند مذاکره و توافق احتمالی، قیمت را به سمت پایین هدایت میکند. آرامش فعلی کوتاهمدت و موقت است، زیرا در میانمدت هنوز هیچ تضمینی برای توافق پایدار وجود ندارد و نمیتوان روش حساب کرد.»
تکنرخی شدن ارز وابسته به مناسبات سیاسی و نتیجه احتمالی مذاکرات ایران و آمریکاست
اما آیا با توجه به شرایط فعلی اقتصاد ایران و ریسکهای سیاسی، تکنرخی شدن ارز ممکن است؟ این استاد دانشگاه در پاسخ به این سوال بیان کرد: «تا زمانی که مذاکرات به یک توافق پایدار و مشخص با آمریکا نرسد، تکنرخی شدن امکانپذیر نیست.»
ندری در پایان گفت: «دولت ممکن است نرخ بازار توافقی را بالا ببرد تا فاصله کم شود، اما اگر بازار آزاد جهش کند، تبعات سیاسی آن را نمیپذیرد. بنابراین تکنرخی شدن بسیار وابسته به مناسبات سیاسی و نتیجه احتمالی مذاکرات ایران و آمریکاست.»
